HOÀN CẢNH RA ĐỜI CA KHÚC LÊN NGÀN CỦA NHẠC SĨ HOÀNG VIỆT

 

HOÀN CẢNH RA ĐỜI CA KHÚC "LÊN NGÀN"

                    CỦA NHẠC SĨ HOÀNG VIỆT


            Nhạc sĩ Hoàng Việt

     Cùng với những ca khúc "đi cùng năm tháng" như Lá Xanh (1950); Nhạc rừng (1951) đã 57 năm (1952-2009) ca khúc Lên ngàn của nhạc sĩ Hoàng Việt luôn âm vang khúc bi tráng bất hủ. Chưa một người Việt yêu âm nhạc nào quên được giai điệu tha thiết của bài hát thời kháng chiến chống Pháp này.

Nghe nội dung ca từ ai cũng hiểu đó là tình cảm thương nhớ của người vợ "cắt lúa thay chồng nuôi con" một lòng thủy chung và niềm tin vào chiến thắng. Tuy vậy không mấy người hiểu được hoàn cảnh ra đời bài hát này. Xét về thời điểm lịch sử thì ca khúc Lên ngàn được hình thành ra đời từ trận bão lụt lịch sử ở miền Đông Nam bộ nhất là ở Tây Ninh mà người dân ở đây vẫn gọi là "trận lụt năm Thìn" (năm Nhâm Thìn -1952). Tình cờ đọc cuốn Hồi ký QUÊ HƯƠNG SÔNG GẤM của ông Nguyễn Bá Hoa Việt kiều hiện định cư tại Canada tôi thấy ông có nhắc đến nhạc sĩ Hoàng Việt trong trận lụt lịch sử nói trên.

Theo Hồi ký QUÊ HƯƠNG SÔNG GẤM (*) "trận lụt năm Thìn" bắt đầu vào ngày 3-9-1952. Hôm đó trời vần vũ mây đen thấp xuống che kín mặt trời. Trời sập tối rất nhanh gió thổi mạnh dần thành  bão giật kèm mưa lớn làm tốc mái hàng lọat mái nhà của người dân vốn dựng đơn sơ. Nửa đêm mưa bão tạm ngớt. Ai ngờ "ông tha nhưng bà chưa tha" trời lại nổi từng cơn bão xoáy mưa như có bao nhiêu nước trên trời đều đổ hết xuống trần gian. Người dân miền Đông chưa bao giờ gặp cơn thịnh nộ khủng khiếp như vậy của trời đất nên chỉ biết tìm chỗ ẩn núp và chắp tay cấu cứu trời phật phù hộ qua cơn hoạn nạn. Ông Nguyễn Bá Hoa nhớ lại: " Cây Gõ cổ thụ trước nhà tôi chuyển mình răng rắc cố gắng gượng chống đỡ với mưa bão. Mưa như xối nước vào gốc cây một cơn gió lốc giật mạnh tiếp theo. Đất nhão nhoét như bùn không thể giữ được rễ cây nữa cây Gõ thở dài ngã theo chiều gió cuốn. May mắn cho gia đình tôi cây Gõ chỉ quệt nhẹ một cành lên mái nhà làm bể một khoảng ngói rơi vỡ tứ tung. Đủ ghi dấu ấn kinh hoàng vào tuổi thơ tôi với một đêm mưa bão dài như cả đời người".

Trận bão làm nhà cửa bay nóc cây cối gãy đổ ngổn ngang. Nước trên ngàn đổ về gây ngập lụt nặng. Nhìn ra cánh đồng thấy nước mênh mông như mặt biển nhấp nhô những ngọn tre còn chưa ngập hết người bị nạn bám đen trên ngọn tre như chim đậu. Bị nặng nhất là quận Châu Thành - Tây Ninh nhất là khu vực Xóm Chài (gần Trường PTTH Tây Ninh ngày nay). Nước lên nhanh quá cuốn trôi tất cả người dân chỉ kịp trèo lên ngọn cây lánh nạn đồng thời đánh mõ la làng kêu người tới cứu. Chợ Tây Ninh bị ngập hàng quán đóng cửa cả tháng trời người ta phải dùng xuồng chở rau quả lương thực vào bán trong các xóm ngõ. Rạch Tây Ninh nước chảy xiết dâng ngập cầu Quan cắt đường liên lạc giữa khu hành chính và phố chợ. Đường tiếp tế cho Tây Ninh cũng gặp nhiều khó khăn quốc lộ 22 bị gián đoạn vì ngập nước. Quốc lộ 1 (QL 22A bây giờ) đoạn từ cầu Rổng Tượng xã Gia Bình quận Trảng Bàng đến xóm Trâm Vàng xã Thanh Phước quận Gò Dầu ban đầu nước ngập mặt đường 50cm sau dâng cao dần vì nước trên nguồn tiếp tục đổ về xe cộ không qua được. Người ta phải lập hai bến hai đầu cho xe chở hàng tới rồi "tăng bo" bằng xuồng. Từ Động Bưng thuộc xã An Hòa tới ấp An Thới ven sông Vàm Cỏ Đông nước sông ngập tràn hàng ngàn mẫu lúa mới cấy. Nông dân chèo thuyền ra chỗ ngập sâu nhất để thăm lúa lặn xuống nhổ lúa lên thấy cây còn xanh thì le lói mừng. Đến ngày thứ 8 bị ngập lúa nhổ lên đã nát nhũn không còn hi vọng gì nữa nông dân ôm lúa vào lòng mà khóc. Hai con sông Vàm Cỏ Đông và sông Sài Gòn vốn êm ả hiền lành bỗng trở mặt hung dữ cuốn trôi bao nhiêu nhà cửa cây cối gia súc. Sông Vàm cỏ nước dâng cao 4m nhấn chìm bao làng mạc đồng ruộng.

Trận thiên tai lịch sử năm Thìn đã làm hư hỏng 90% ruộng lúa hoa màu 40% nương rẫy bị thất thu. Trảng Bàng vựa thóc của Tây Ninh bị thất thu tới 70% 220 ngôi nhà bị sập 92 người bị thương và chết. Người dân phải lên rừng đào củ mài củ nâu kiếm măng tre măng le hái rau móp rau dừa ăn chống đói. Ông Nguyễn Bá Hoa viết; " Trong cảnh đau thương đó một nhạc sĩ trẻ tên Hoàng Việt đã xúc động ghi lại cảnh tai ương trong ca khúc Lên Ngàn:

"...Nước ngập đồng xanh lúa chết

Gió mưa sập đổ mái nhà

Bao nhiêu gia đình tan hoang

Đau thương lệ rơi chứa chan...

Em đi cắt lúa trên ngàn

Còn anh chiến đấu sa tràng

Kháng chiến nhất quyết thành công

Anh về em thỏa ước mong."

Thời trai trẻ tôi từng mê say hai bản giao hưởng Sô- nát Ánh trăng (Moonlight Sonata) của Beethoven và Phiên chợ Ba Tư của Kentelbey vì cả giai điệu và hoàn cảnh ra đời của chúng. Nếu như Sô - nát Ánh trăng là một tập hợp cảm xúc mãnh liệt của Beethoven trong ngôi nhà cô gái nghèo bên bờ sông Đa -nuýp thì Phiên chợ Ba Tư lại phản ánh những tiết tấu tài tình của Kentelbey khi tả lại quang cảnh tấp nập rộn rịp của đoàn người ngựa tháp tùng công chúa Ba Tư qua chợ.  Bài hát Lên ngàn của nhạc sĩ Hoàng Việt cũng có những yếu tố hoàn cảnh để xây dựng âm hưởng chủ đạo như vậy. Đó là cảnh thê lương điêu tàn do thiên tai bão lụt gây nên ở miền Đông Nam bộ lòng người miền Đông dũng cảm thủy chung hướng tới cách mạng. Chính vì hoàn cảnh ra đời đặc biệt như vậy nên cho đến bây giờ mỗi lần cất lên lời hát bài Lên ngàn chúng ta vẫn thấy xúc động trào nước mắt. Nhân dịp lần giỗ thứ 42 của nhạc sĩ Hoàng Việt (31/12/1967- 31/12/2009) xin có bài viết nhỏ như một nén nhang tưởng niệm người đã khuất.

                                                                                                  Tháng 12/2009

                                                                          

Chú thích: (*) Sách Quê hương sông gấm- Nguyễn Bá Hoa- 2648 Rue De Chăteauguay

                       Montreal . Qc- H3K- IL4  CANADA

                       Tel: (514) 9377554. Email: bhnguyen_mtl@yahoo.com


Lên Ngàn

Hoàng Việt


Hò ơi ! Dòng sông chảy xiết lái thuyền chèo đi

Trên sông Vàm Cỏ Đông nước chảy ngược dòng

Nước chảy ngược dòng. Hò ơi ! Em chèo thuyền đi lên rẫy

Tráng Cồng cắt lúa thay chồng thay chồng nuôi con

 Nước ngập đồng xanh lúa chết

Gió mưa sập đổ mái nhà

Bao nhiêu gia đình tan hoang

Đau thương lệ rơi chứa chan

Em đi cắt lúa trên ngàn rẫy trên ngàn nắng chiều chang chang

Đường đi nước ngập mênh mang bàn chân dẫm gai lòng không thở than

Người dân dưới ruộng lên ngàn tìm lúa đổ bao mồ hôi

Gánh về từng hạt lúa vàng cùng nhau chung sức căm thù giết Tây

Em đi cắt lúa trên ngàn

Còn anh chiến đấu sa tràng

Kháng chiến nhất quyết thành công

Kháng chiến nhất quyết thành công

Mai này kháng chiến thành công

Anh về em thỏa ước .... mong.

Phương Quý

gửi bạch dương

Hoan hô Bạch Dương! Lại thêm một "đồng minh" thích bài Lên Ngàn. Mình rất thích nhạc Hoàng Việt ít nhất là thuộc bốn bài Lá Xanh; Tình Ca; Nhạc rừng; Lên Ngàn. Bữa nào gặp sẽ hát cho bd nghe.

bachduong57

Anh ạ em thích nghe bài hát Lên ngàn này lắm nhưng không biết hoàn cảnh ra đời của nó. Em cám ơn những thông tin thú vị của anh nhé. Chúc anh luôn manhij khỏe và an vui.

Phương Quý

trả lời

Thân gửi vuducquan!
Bài Lên Ngàn thì ai cũng thích. Tôi rất vui vì đem lại thông tin bổ ích cho mọi người.

vuducquan.vnweblogs.com

Cám ơn anh Phương Quy đã cho mình biết về hoàn cảnh ra đời rất đặc biệt của bài hát Lên ngàn" của NS Hoàng Việt. đây cũng là bài hát mà mình rất thích từ những ngày còn thơ ấu.