VĂN NGHỆ CHÍ- CHUYỆN Ở BÁO VĂN NGHỆ BÂY GIỜ MỚI KỂ- TIẾP THEO

Hồi thứ hai

Thời đổi mới Nguyên Ngọc tưng bừng

Phận quân hồng Dương Thu Hương bốc lửa

Vào một buổi sáng đẹp trời Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh có buổi gặp gỡ các văn nghệ sỹ . Thưở ấy lãnh tụ với văn sỹ rất gần nhau có thể nói với nhau nhiều điều . Chẳng hạn tại đại hội nhà văn lần thứ IV khi đó Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh đang thăm Đông Đức . Dự đại hội với nhà văn có Chủ tịch hội đồng bộ trưởng Đỗ Mười giờ giải lao ông ra tận hành lang bắt tay thăm hỏi mọi người nhà văn Ngô Ngọc Bội nói với Chủ tịch hội đồng bộ trưởng :

- Thưa Chủ tịch nhà nước nên nới bớt những chiếc lồng cho nhà văn dễ thở hơn mới mong có tác phẩm hay .

Chủ tịch cười :

- Chỉ có các cậu mới có lồng thôi à tớ còn bị ba cái lồng thì sao .

Thế rồi Chủ tich quyết định mời các nhà văn làm việc với chủ tịch 3 ngày nữa trong cuộc gặp này chủ tịch đã giải quyết quyền lợi cho nhà văn Bùi Minh Quốc có lý có tình . Ông rất không đồng tình với lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng khi cắt toàn bộ chế độ của nhà văn Bùi Minh Quốc ông cho rằng làm thế là không lãnh đạo được dân văn nghệ ông bắt phải trả lại tất cả ông còn nói

-Về lòng yêu nước thì chúng ta với Bùi Minh Quốc như nhau

Trở lại buổi Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh gặp gỡ các nhà văn ông nói nhiều về tình hình đất nước nhà văn được dịp trải lòng với người lãnh đạo mà phần lớn đã từng sống với ông hồi ở cứ câu nói nổi tiếng của ông : Hãy tự cứu mình trước khi trời cứu vẫn còn đọng đến bây giờ và những bài báo in trên báo Nhân Dân trong chuyên mục Những việc cần làm ngay lúc đó ông thực sự là một vị cứu tinh của đất nước những bài viết của ông lay động mọi tầng lớp trong xã hội . Là tầng lớp nhanh nhạy của xã hội giới nhà văn hơn bao giờ hết phải biết hành động . Nguyên Ngọc một thủ lĩnh của nhà văn lúc bấy giờ mặc dù nhà văn Nguyễn Đinh Thi là tổng thư kí nhưng Nguyên Ngọc là bí thư Đảng Đoàn uy quyền lấn át hơn nhiều trong các buổi tuyên truyền về cuộc gặp gỡ của tổng bí thư với nhà văn bao giờ ông cũng nhắn nhủ : Thời cơ đã đến thời cơ đã đến . Vừa nói đến nhà văn Nguyễn Đình Thi mà lướt qua hẳn là một điều không nên từ ngày thành lập Hội cho đến lúc bấy giờ ông liên tục giữ vai trò tổng thư kí hội ông là người luôn biết mình biết Đảng tại đại hội lần thứ ba hội nhà văn khi bế mạc có thủ tướng Phạm Văn Đồng tới dự trong bài phát biểu vo ông nói có câu : “ nhà văn như những hạt bụi “ dưới hội trường có tiếng cười ông tiếp luôn : những hạt bụi long lanh ; chả ai hiểu hạt bụi long lanh là gì nhưng cứ tạm cho là thế .

Sau này nhà văn Bùi Bình Thi kể lại một lần nhạc sĩ Văn Cao hỏi ông : Sao nhà văn lại là hạt bụi ông Thi tiện tay phủi lên vai áo mà rằng : chả hạt bụi là gì đây . Trở lại chuyện Nguyên Ngọc ông là nhà văn xuất hiện ít nhưng công bố cái nào ra cái ấy . kháng chiến chín năm ông để lại ĐAT NƯỚC ĐỨNG LÊN viết về người anh hùng Núp của Tây Nguyên ông nổi tiếng ở truyện ngắn RỪNG XÀ NU . Ông cũng nổi tiếng khi làm đội trưởng đội cải cách ruộng đất hồi cuối thập kỉ năm mươi của thế kỉ hai mươi với cái tên đội Báu . Hồi ông làm trưởng ban sáng tác của hội trong giới lưu truyền vế đối :” Trưởng ban sáng tác không sáng tác Ngọc chẳng còn nguyên báu nỗi gì “. Ông là người Quảng Nam mảnh đất cách mạng nên ông tự coi ông là người cách mạng . Những năm đầu thập kỉ tám mươi của thế kỉ hai mươi sau tập thơ Cửa Mở của Việt Phương là đến tập Bầu Trời của Huyền Kiêu bị ông nện cho tơi bời vì đã cả gan nói khác những điều tuyên huấn nói ông không hiểu gì lắm về thơ nhưng bàn về thơ một cách say đắm và khúc chiết như bài thơ “ Người cụt tay trên cầu Bình Triệu viết về số phận của hai anh em trong một gia đình dưới thời Mỹ Ngụy “ Anh đi làm lính em làm điếm “ của Huyền Kiêu . Là bí thư Đảng đoàn ông thỏa sức nhận xét chủ yếu là quan điểm và cách nhìn của nhà văn .Cùng tham gia với ông có nhà thơ Giang Nam lúc ấy là Tổng biên tập báo Văn nghệ hai người độc ngôn trên tờ Văn Nghệ suốt năm kì báo liền. cứ tưởng với lối lập luận khi đánh tập thơ Bầu trời ông Giang Nam sẽ là người bảo vệ cách mạng lăm ai dè sau này trong vụ “ Con chim gõ kiến “ đã đẩy ông phải thôi giữ chức phó chủ tịch tỉnh Khánh Hòa . Ông Giang Nam được nổi tiếng ở bài thơ Quê Hương sau này nhà thơ Tô Hà mang câu :” Xưa yêu quê hương vì có chim có bướm “ ra giễu . Trở lại với Nguyên Ngọc khi ngọn gió đổi mới ùa đến ông cho rằng tất cả những cái đã qua đều phải lên án chính ông không ai khác phải là ngọn cờ đầu trong tiếng cồng đổi mới này . Việc đầu tiên là phải tìm đồng minh người được nhắm đến là văn sĩ Dương Thu Hương sau cái giải nhì cuộc thi truyện ngắn của báo Văn Nghệ tiêng tăm của nàng nổi như cồn nàng đẹp cái đẹp đáo để của vùng quê Kinh Bắc pha lối sống bạc bẽo của thành thị khiến cho những phát ngôn của nàng hừng hực chất lửa khi nàng xuất hiện ngay tiểu thuyết BÊN KIA BỜ ẢO VỌNG mà ngươi ta nói rằng đó là mối tình cay đắng của nàng với một vị có máu mặt trong làng văn cuốn tiểu thuyết lập tức được tán dương như là phát súng báo hiệu cho thời kỳ đổi mới được đà nàng tung ngay cuốn THIÊN ĐƯỜNG MÙ cuốn này thì không cần úp mở nàng tấn công thẳng vào quá khứ với giọng văn chì chiết và cay độc . lúc này dạng văn chương bôi nhọ đang được thịnh hành . Người kế đến là nữ văn sĩ Phạm Thị Hoài tuy chưa phải hội viên hội nhà văn nhưng với tiểu thuyết THIÊN SỨ cũng đủ làm cho văn đàn sôi sùng sục . Bà Phạm Thị Hoài nộp đơn vào Hội Nhà Văn nhưng mới lần đầu xét không được bà ta chửi tá hỏa và xin rút đơn luôn . Lực lượng đã xuất hiện lúc này trưởng ban văn nghệ trung ương là tướng Trần Độ đã bật đèn xanh cho Nguyên Ngọc vào thế trận . Thật là :- này vận nước thế văn đàn Đường đổi mới ai giương cờ xuất tướng Muốn biết sự thể ra sao xem hồi sau sẽ rõ . Chủ nhật ngày 24/4/2011 Hồi thứ ba Thôn tính Văn nghệ Đào Vũ cao chạy xa bay Tướng về hưu Nguyễn Khải chắp tay bái phục Lịch sử từ trước tới nay muốn làm việc lớn phải thôn tính ngay tờ Văn nghệ lần này cũng không thể khác . Tội nghiệp cho Đào Vũ mặc dù với bộ tiểu thuyết đồ sộ CÁI SÂN GẠCH VỤ LÚA CHIÊM viết về nông thôn sau thời kỳ nhà văn đi thực tế ( mà thực chất là cải tạo nhà văn ) rồi CON ĐƯỜNG MÒN ẤY viết về cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc và cả sự nhũn nhặn không bao giờ mất lòng ai cũng không cắt nổi chữ Q trên đầu chức danh của ông điều mà cho đến lúc từ giã cõi đời ông vẫn còn bức xúc . Lúc ấy trong giới văn có câu : Ở cơ quan muốn cắt nó không cắt về nhà muốn nối nó không nối để chỉ cái bi kịch của ông . Ông hiểu mảnh đất Văn nghệ dữ lắm . Thời kỳ nhân văn giai phẩm trên tờ Văn nghệ cuộc đấu tranh mà người ta gọi là giữa ta và địch diễn ra khốc liệt và cuối cùng địch đâu không biết nhưng các nhà văn nhà thơ có tên tuổi trong kháng chiến thân tàn danh liệt như Hữu Loan Hoàng Câm Trần Dần Lê Đạt một số lớn tác giả tác phẩm bị treo giò nào là PHÁ VÂY của Phù Thăng BÊN KIA BIÊN GIỚI của Lê Khâm Thậm chí có tác phẩm hôm qua được ca ngợi hôm nay cũng có vấn đề . Rồi cuộc tẩy não nhà văn diễn ra trên toàn miền bắc khiến cho nhiều nhà văn từ an toàn khu trở về phải đi cải tạo tư tưởng nhưng ông cám ơn thời kỳ này đã cho ông cách nhìn mới ông trở về Hưng Yên nơi ông sinh ra và lớn lên từ đó văn đàn có tên tuổi của ông . Cho đến thời kỳ cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ trong lãnh đạo báo xảy ra cuộc đấu tranh còn mất giữa một bên là Thành Thế Vỹ Thành Đại … và một bên là Khái Vinh Huỳnh Huy Phượng Hoàng Trung Nho để rồi sau đó thất tán mỗi người mỗi nơi ông không đứng về phía nào cả ngoài cái chả biết ai đúng ai sai nhưng ông không muốn thế nhưng cuộc đời đâu muốn là được ông cũng long đong lận đận lắm trở đi trở lại mấy lần vẫn chỉ là cấp phó và bây giờ nể lắm Nguyễn Đình Thi mới để ông làm quyền Tổng có lần ông còn bị Huỳnh Huy Phượng tát cho một cái vào mặt giữa lúc đang lên khuôn tờ báo ( vẫn gọi là duyệt mi ) nghe nói người ghét ông nhất là Chế Lan Viên ông này tuy cương vị không to nhưng miệng ông to lắm ông được cấp trên vị nể thế cho nên ông khuynh đảo trong ban thư kí hội ông có những vần thơ bất hủ nhưng nhiều người lại nhớ câu thơ này của ông : Bác Mao nào ở đâu xa Bác Hồ ta đó chính là bác Mao Nghe Triều Dương nói trước khi mất ông Chế có để lại bức thư trong đó có vẻ hối hận với ông nhưng ông chưa được đọc bức thư này . Mấy lần về báo ông luôn giữ mình trong sạch và liêm khiết nhớ lần đời sống cán bộ gặp khó khăn cậu chủ tịch công đoàn xin được cái phiếu mua cho cán bộ mỗi người một chiếc bóng đèn 75 w Rạng Đông cậu ta năn nỉ ông cắt séc ( vì thời ấy mặt hàng này không trả tiền mặt ) . Nể quá ông phải kí sự việc bại lộ bí thư chi bộ không đồng ý buộc ông phải thu hồi lại mặc dù mọi người đều đã nhận bóng đèn. Ngượng quá là cái anh quyền tổng xem ra chả có quyền hạn gi ngay cả nội dung tờ báo sau khi ông duyệt xong phải mang cho ông Nguyên Ngọc là bí thư Đảng Đoàn kí duyệt mới được đưa cho họa sĩ trình bày. Rồi cái lần mưa to ngôi nhà ông trên đường Trần Hưng Đạo bị dột chỉ vì mấy viên ngói bị vỡ cậu nhân viên hành chính sốt sắng kiếm mấy viên ngói cũ ở cơ quan mang đến cho ông dư luận cũng xì xèo thế là ông mang trả . Thực ra thì nhiều người hiểu rõ ông tính ông chắt chiu nhưng nhút nhát cái hồi sát nhập tờ Văn nghệ giải phóng về báo Văn nghệ ông cùng Ngô Văn Phú vào Sài Gòn làm thủ tục sát nhập khi trở ra ông cho xuống tàu biển bao nhiêu thứ mà người độc miệng bảo là chổi cùn rế rách ví dụ hàng chục cái tủ sắt đựng đồ văn phòng một cái điều hòa một cục được gỡ ra từ bức tường ở 43 Đồng Khởi mà sau này chả biết lắp vào đâu vứt lăn lóc ở xó sân và rồi bán cho ông Nghi vài chục đồng. Dạo này báo đang gặp khó khăn lớn chỉ tiêu giấy do vụ báo chí cấp hàng quí luôn luôn bị cắt số lượng cung cấp giấy để in bốn vạn tờ mỗi kì nay chỉ đủ in hai vạn và hiện tại lại phải rút bớt tám trang chỉ còn mười hai trang ông phải cùng cậu phụ trách vật tư chạy đôn đáo dể duy trì tờ báo . Tết vừa qua trong dịp mừng xuân nhà thơ Phạm Hổ phó tổng của ông ra một vế thách đối có thưởng ( một gói kẹo vừng ) cho ai đối được vế đối như sau : Báo rút tám trang giữ nguyên giá hóa là tăng giá Một cậu nhân viên hành chính ứng đối luôn : Lương lên một bậc tưởng là tăng lại ngỡ không tăng . Bởi thế linh tính báo cho ông biết kì này to chuyện đây bản tính lại thúc ông chớ có rây vào thế là ông bỏ chạy ông đi đâu cho đến tận bây giờ vẫn chưa ai lần ra manh mối . Sau này khi Nguyên Ngọc về báo có vu cho ông vào Sài Gòn tuyên bố rằng đã giải thể báo Văn nghệ chả ai để ý nên coi như không . Ông bỏ chạy tờ báo tưởng sẽ chao đảo nhưng không một hội đồng lão làng do nhà văn Ngô Ngọc Bội tập họp đứng ra duy trì tờ báo . Hội đồng lão làng là những ai? Xin thưa ngay rằng đó là những người từng trải hiền lành và tử tế họ không coi cái chức tước trong văn chương là cái gì ghê gớm lắm với họ chỉ có tờ báo là cốt tử họ thương Đào Vũ họ giận Đào Vũ nhưng họ lại thông cảm với Đào Vũ biết làm sao khác được khi người ta coi văn trường là chính trường . Ba lão tướng ba cây đại thụ của Văn nghệ bấy giờ : Ngô Ngọc Bội ( đã nói ở phần trên ) Hoài An ( đã nói ở phần trên )và Ngô Vĩnh Viễn ông là người ít nói nhất cơ quan ngoài việc nhận lương và nhuận bút người ta mới thấy ông ở trong phòng hành chính còn không ông ngồi lỳ trong gian phòng xép khoảng 4 m2 cặm cụi quả thật ít ai hiểu về ông . May mắn thay truyện ngắn TƯỚNG VỀ HƯU của Nguyễn Huy Thiệp được in ra trong dịp này đó là số báo do hết chỉ tiêu giấy báo phải dùng giấy trắng Bãi Bằng do nhà in cho vay để in số báo này. Nói về Nguyễn Huy Thiệp lúc này chưa phải hội viên Hội Nhà văn . ông ta vốn là gíao viên dạy sử nhiều năm ở một vùng núi phía bắc ông xuất hiện trên báo Văn nghệ truyện ngắn : CHUYỆN KỂ Ở THUNG LŨNG HU TÁT kế đến là HUYỀN THOAI PHỐ PHƯỜNG cũng được chú ý . Nhưng lần này thì như một luồng gió nóng thổi vào văn chương đương đại khắp giới xôn xao . Ông Nguyễn Khải tuyên bố sẵn sàng đổi cả sự nghiệp để có một TƯƠNG VỀ HƯU ông xoa đôi bàn tay cười sởi lởi “ tài thật tài thật “ . Ở mọi ngóc ngách văn chương chỗ nào cũng bàn đến TƯỚNG VỀ HƯU . Từ lâu quen đọc thứ văn chương ca ngợi nay với một bút pháp ngắn gọn chắc nịch pha chút giễu cợt phơi bày trắng phớ những mặt trái của đời sống mà cả thời cuộc nữa người đọc thấy hả dạ . Chỉ hơn một tuần sau thì Nguyên Ngọc chấp chính ông được đón như một thủ lĩnh anh hùng . Thật là : Công người lại nhận công mình Xem ra thiếu sự công minh rõ ràng .

Văn nghệ sẽ ra sao xem hồi sau sẽ rõ .